Co to jest wędzidełko podjęzykowe

Wędzidełko to fałd tkankowy łączący podstawę języka z dnem jamy ustnej. Zbudowane jest zazwyczaj wyłącznie z błony śluzowej ale może zawierać również włókna mięśnia bródkowo-językowego. Prawidłowo rozwinięte wędzidełko podjęzykowe charakteryzuje się dużą elastycznością i pozwala na swobodne ruchy języka w całej amie ustnej oraz wysuwanie języka poza granice wargi dolnej.

Kiedy mówimy o skróconym wędzidełku podjęzykowym

Skrócone wędzidełko czyli ankyloglosja (grec. agkilos – ‘zakrzywiony’, glossa – ‘język’) to najczęściej występująca wrodzona anomalia języka, która charakteryzuje się skróceniem lub nieprawidłowym przyczepem wędzidełka. Ankyloglosja prowadzi do nieprawidłowej pozycji spoczynkowej języka oraz jego ruchomości. Należy jednak zauważyć, że nie każde skrócenie wędzidełka prowadzi do upośledzenia jego funkcji.

Częstość ankyloglossi określa się na 0,02 do 10,7% i występuje 1,7-4 razy częściej u chłopców. U noworodków ankyloglossia jest częściej stwierdzana (1,72-10,7%) w porównaniu z dziećmi starszymi. Najprawdopodobniej w części przypadków dochodzi do samoistnego rozciągnięcia fałdu wędzidełka.

W zależności od miejsca przyczepu, wędzidełka dzieli się na:

Typ 1 : przyczep sięga od czubka języka do dna jamy ustnej tuż przy wale dziąsłowym lub do wału dziąsłowego
Typ 2 : przyczep sięga 2–4 mm od czubka języka, do dolnego wału dziąsłowego i do dna jamy ustnej

Typ 1 i 2 klasyfikowane są jako wędzidełko przednie i stanowią 92% wszystkich wędzidełek.

Typ 3 : przyczep od środkowej części dolnej powierzchni języka do dna jamy ustnej, język może mieć kształt serduszka
Typ 4 : błona wędzidełka nie jest widoczna, jest schowana, błona śluzowa jest blokiem, a język jest bardzo słabo ruchomy.

Typy 3 i 4 to tzw. wędzidełko tylne.

Ankyloglossia w okresie noworodkowym prowadzi do zaburzeń w czasie karmienia piersią. Szacuje się, że około 12,8% problemów z karmieniem piersią może mieć swoje podłoże w skróconym wędzidełku. Podczas ssania wyrostki zębodołowe szczęki oraz przednia część języka dziecka uciskają na przewody mleczne zlokalizowane pod otoczką, równocześnie język wymasowuje pokarm z tych przewodów i przesuwa go w kierunku ujść przewodów zlokalizowanych na brodawce. W procesie wypływu pokarmu z przewodów mlecznych bierze również udział podciśnienie wytworzone przez język i policzki.

Dziecko, które nie może unieść i wysunąć języka ma trudności w uchwyceniu brodawki, męczy się przy karmieniu, często przerywa jedzenie, jest niespokojne. Ssanie piersi u niemowlęcia ze skróconym wędzidełkiem wymaga znacznie większego wysiłku, mimo to często jest nieskuteczne.

Objawy ankyloglossi u noworodków i niemowląt:

Trudności w przystawieniu dziecka do piersi.
Krztuszenie się dziecka w czasie karmienia piersią.
Cmokanie i kląskanie w czasie ssania.
Częste wypuszczanie brodawki w czasie ssania.
Niedostateczne przyrosty masy ciała.
Gryzienie i kąsanie brodawek sutkowych.
Drżenie żuchwy dziecka.
Kolka u dziecka spowodowana połykaniem nadmiernej ilości gazów.
Szybkie męczenie się dziecka w czasie karmienia.
Częste przerywanie karmienia przez dziecko.

Objawy u matek karmiących dzieci z ankyloglossią:

Różne formy zastoju pokarmu w piersiach, zatkanie kanalika mlecznego aż do zapalenia piersi.
Obniżona laktacja.
Ból brodawek w czasie karmienia.

Objawy ankyloglossi u dzieci starszych

Trudności w pobieraniu pokarmów stałych.
Wypadanie pokarmu z jamy ustnej.
Wady zgryzu.
Zaburzenia mowy.
Trudności w utrzymaniu odpowiedniej higieny jamy ustnej.

Rozpoznanie i leczenie skróconego wędzidełka

Krótkie wędzidełko podjęzykowe, w zależności od swojej budowy, może wymagać podcięcia, czyli frenotomii, bardziej złożonego zabiegu wycięcia czyli frenektomii lub u starszych dzieci frenuloplastyki. W warunkach oddziału neonatologicznego wykonuje się wyłącznie frenetomię wędzidełek nie grubszych niż 1,5-2 mm. Uważa się, że wędzidełka grubsze powinny być podcinane przez chirurga szczękowego, stomatologa lub laryngologa w warunkach odpowiednio wyposażonej poradni. Również typ wędzidełka ma znaczenie przy podejmowaniu decyzji o podcięciu w oddziale neonatologicznym. Uważa się, że w ramach oddziału neonatologicznego, podcinać się powinno wyłącznie wędzidełka przednie (typ 1 i 2 ). Wędzidełka tylne (typ 3 i 4) powinny być zaopatrywane przez chirurgów szczękowych, laryngologów i stomatologów. Również frenektomia i frenuloplastyka to zabiegi zarezerwowane dla chirurgów stomatologicznych, laryngologów i stomatologów.

Opisanych w literaturze jest wiele kryteriów zebranych w skale służących do diagnostyki skróconego wędzidełka. Każda skala klasyfikuje wędzidełko do leczenia zachowawczego lub chirurgicznego.

Kotlow mierzył długość wolnej części języka od końca języka do przyczepu wędzidełka i uznał za normę 16 mm . Skrócone wędzidełka zaklasyfikował do 4 typów.

Typ I - łagodna ankyloglossia - długość od 12 mm do 16 mm ,

Typ II - umiarkowana ankyloglossia – długośc od 8 do 11 mm,

Wędzidełko przednie

Typ III - ciężka ankyloglossia – długość od 3 do 7 mm,

Typ IV - całkowita ankyloglossia – długość poniżej 3mm.

Dodatkowo Kotlow badał funkcje języka.

Najpopularniejszą w Polsce skalą do oceny wędzidełka jest skala Hazelbakera w modyfikacji Amir. Skala ta służy do oceny wędzidełka u noworodków i ocenia się w niej anatomię i funkcję wędzidełka. W badaniu anatomii określa się:

Kształt czubka języka przy uniesieniu
Elastyczność wędzidełka
Długość wędzidełka przy uniesionym języku,
Przyczep wędzidełka do języka
Przyczep do dolnego wału dziąsłowego

W badaniu funkcji języka ocenie podlegają

Lateralizację języka
Unoszenie języka
Wysuwanie języka

Za każdy punkt podlegający ocenie można otrzymać 0-1-2 punkty. Przy podejmowaniu decyzji o wykonaniu frenotomii ważniejsza jest funkcja wędzidełka a nie jego budowa. Maksymalna możliwa do uzyskania punktacja wynosi 10 punktów za budowę i 6 za funkcję. Frenotomia jest do rozważenia przy punktacji <8 za budowę i ≤ 4 za funkcje.

Frenotomia nie powinna być wykonywana w każdym przypadku skróconego wędzidełka. Podejmując decyzję o podcięciu wędzidełka trzeba pamiętać, że zgłaszane przez matkę trudności w przystawieniu dziecka do piersi i bolesność w czasie ssania nie muszą być spowodowane krótkim wędzidełkiem. Decydująca w ustalaniu wskazań do zabiegu powinna być zaburzona funkcja języka. Sam wygląd wędzidełka nie powinien mieć decydującego znaczenia. Dopiero kompleksowa ocena funkcji ssania, wykluczenie innych przyczyn istniejących trudności w ssaniu, obecność charakterystycznych objawów u matki oraz ocena wędzidełka przy pomocy wybranej skali powinna decydować o wykonaniu frenotomii.

Czas wykonania frenotomii

Najbardziej optymalnym czasem wykonania frenotomii jest pierwszy tydzień życia dziecka. Im wcześniej wykonany jest zabieg, tym przynosi lepsze skutki. U noworodków podcięcie wędzidełka poprawia technikę przystawiania się do piersi i efektywność ssania, u matek natomiast zabieg frenotomii wpływa na poprawę komfortu karmienia piersią i zmniejsza ból sutków w czasie karmienia. Wędzidełka ograniczające w sposób istotny ruchomość języka powinny być podcinane bezpośrednio po urodzeniu.

Powikłania po zabiegu frenetomii

Podcięcie wędzidełka podjęzykowego jest zabiegiem prostym, po którym rzadko obserwuje się powikłania.

Do możliwych powikłań po zabiegu frenetomii należą:

Przedłużone krwawienie – opisano nawet przypadki związane z konieczności przetoczenia koncentratu krwinek czerwonych po frenotomii.
Zakażenia.
Trudności w karmieniu piersią po zabiegu.
Wtórna ankyloglossia – może wynikać z nadmiernej rozległości zabiegu, z uszkodzeniem mięśnia podjęzykowego lub osobniczych skłonności do bliznowacenia.

Przeciwwskazania do zabiegu frenotomii

Zaburzenia krzepnięcia.
Wady wrodzone i zespoły wad wrodzonych związane z obecnością mikrognacji. Podcięcie wędzidełka może doprowadzić do przesuwania się języka w stronę krtani (glossoptosis) i nasilania się niewydolności oddechowej.
Choroby neurologiczne związane ze znacznie obniżonym napięciem mięśniowym ze względu na ryzyko glossoptosis i nasilania się objawów niewydolności oddechowej.

Postepowanie po zabiegu frenotomii

Noworodek po zabiegu z reguły przystawiany jest od razu do piersi. W przypadku nadmiernego niepokoju spowodowanego ewentualnym bólem związanym z zabiegiem, wskazane jest podanie paracetamolu. W ciągu kilku dni po zabiegu noworodek powinien zostać zbadany. Ocena powinna obejmować bliznę po frenektomii, ruchomość języka, technika karmienia piersią, wskaźniki skutecznego karmienia piersią a u matki stan brodawek piersiowych. Skupienie się na samym zabiegu podcięcia wędzidełka bez oceny ruchomości języka i techniki karmienia po zabiegu, może spowodować, że sam zabieg nie przyniesie oczekiwanych efektów.

Przeczytaj też Wskaźniki skutecznego karmienia piersią

Źródło

Segan LM, Stephenson S, Dawes M. Feldman. Prevalence, diagnosis, and treatment of ankyloglossia. Methodologic review. Can Fam Physician 2007; 53: 1027-33.
Ballard JL, Auer CE, Khoury JC. Ankyloglossia assessment, incidence and effect of frenuloplasty on the breastfeeding. Pediatrics 2002: 110:e63.
Messner AH, Lalakea ML. Ankyloglossia: controversies in management. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 2000; 54: 123-31.
Suter V, Bornstein MM. Ankyloglossia: Facts and myths in diagnosis and treatment. J Periodontol 2009; 80: 1204-19.
Chinnadurai S, Francis DO, Epstein RA, Morad A, Kohanim S, McPheeters M. Treatment of ankyloglossia for reasons other than breastfeeding: A systematic review. Pediatrics. 2015;135:1467–1474
http://cnol.kobiety.med.pl/wp-content/uploads/2018/12/Wedzidelko_skrot.pdf
Biuletyn Rady Międzynarodowych Konsultantów Laktacyjnych 1/2010
Rządzka M, Czeszyńska B. Zaburzenia ssania u noworodków i niemowląt z krótkim wędzidełkiem języka - obserwacje własne na tle danych z piśmiennictwa. Postępy Neonatologii 2017;23:28-33.
Ghaheri B. The Importance of Active Wound Management Following Frenotomy [Internet]. 2015 Dostępne na: https://www.drghaheri.com/ blog/2015/6/21/the-importance-of-active-wound-management-following- -frenotomy.
Żukowska-Rubik M., Jasińska K., Raczek-Pakuła K., Nehring-Gugulsk M., Castello-Rokicka M. : Frenotomia u noworodków i niemowląt – przegląd aktualnej literatury i propozycja zaleceń. STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2019 T. 16 188-200

Potrzebujesz porady, niepokoi Cię stan zdrowia Twojego dziecka. Udzielam porad pediatrycznych, neonatologicznych i laktacyjnych w ramach odpłatnych teleporad oraz wizyt domowych.

Więcej przydatnych porad w zakresie zdrowia i chorób dzieci, porad laktacyjnych oraz wiele przydatnych informacji znajdziesz tutaj Spis treści bloga.

Dziękuję za przeczytanie mojego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszam do czytania mojego bloga ponownie. Jeśli uważasz, że informacje zawarte w artykule mogą być przydatne dla innych rodziców, proszę o udostępnienie i polubienie go w mediach społecznościowych.

Treści z serwisu www.pediatra-lublin.eu mają na celu polepszenie wiedzy.Blog ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny, nie ma na celu zastąpienia kontaktu z lekarzem. Przed zastosowaniem się do porad medycznych, zawartych na moim blogu należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator bloga nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych na blogu.